Sayfa taşındı. Yeni adresimiz: http://www.nakitvakti.com/

Avrupa’daki Patent Durumu ve Patent Başvuru Süreci

Türkiye bulunan patent durumuna göre sektör fırsatları ile ve Avrupa’daki patent durumuna göre sektörlerde olan fırsatlar neler?

Türkiye’deki şirketler  konusunda tam bir fakirlik içerisinde. Dünyada 90 milyon patent başvurusu varken Türkiye’de bu rakam ancak 4 bine ulaşabiliyor. Avrupa otoritelerine yapılan patent başvurusu ise 82 ile sınırlı, öte yandan iflas bayrağını çeken ya da zora giren pek çok Avrupa şirketi, patent haklarını satışa çıkarmış durumda. En fazla patent başvurusu sırasıyla tıbbi cihazlar sektörü, elektrikli makineler, aygıtlar ve enerji sektörü ve bilgisayar teknolojileri sektörlerinde yapiliyor.

İflas bayrağını çeken yabancı şirketler Türk işdünyası için fırsat oldu. Birçok Avrupa şirketi patentlerini satışa çıkardı. Türkiye’ye önemli bir ‘know how’ transferi de sağlayacak olan bu patentler Türkiye ekonomisi için şansa dönüşebilir. Verilere göre dünya çapında 90 milyona yakın patent müracaatı bulunuyor. Son 5 yıl içinde dünyada yapılan patent başvuru sayısı ise 13.5 milyon. Avrupa Birliği patent verilerine göre sadece Euro Bölgesi’nde satılık 300 binin üzerinde patent bulunuyor. Dünya genelinde ise bu rakam 800 binin üzerinde.

Diğer yandan Türkiye’deki şirketler de artık patent konusuna oldukça önem gösteriyor. Zira, 2011 yılında Türkiye’deki patent başvuru sayısı 3 bin 962 adet iken Avrupa patent sayısı 82 ile sınırlı kaldı.

Türkiye’de ve Avrupa’daki patent durumunu, hangi sektörlerde fırsatlar olduğunu inceledik.

94 bin başvuruya ulaştı

Türkiye’de girişimciliğin arttığını ortaya koyan göstergelerden biri de patent ve marka başvurulan. Türkiye’ de 2000-2012 yıllan arasındaki toplam patent ve faydalı model başvuru sayısı yerli ve yabancı başvurular birlikte

değerlendirildiğinde yaklaşık olarak 94 bine ulaştı. 2000-2012 yıllan arasında tescil edilen patent ve faydalı model başvurularına göre ise yaklaşık olarak 14 bin 500 yabancı ve 7 bin 500 yerli şirketin elinde tescilli patent ve faydalı model bulunuyor. 2011 yılında yapılan toplam patent ve faydalı model başvuru sayısı 13 bin 485 olarak gerçekleşti.

Avrupa Birliği tarafından geliştirilen Ekonomik Faaliyetlerin Istatistiki Sınıflandırmasına (NACE) göre 2000-2012 yıllan arasında en fazla başvuru, eczacılık ürünlerinin, tıbbi kimyasallann ve botanik ürünlerinin imalatında yapıldı. Bunu sırasıyla ev aletleri imalatı ve özel amaçlı  makinelerin imalatı takip ediyor.

Türk Patent Enstitüsü’nün (TPE) verilerine göre Türkiye’de girişimciler en fazla eczacılık ve tıbbi ürünlerin imalatı konulannda faaliyet gösteriyor. İnsan ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik ev aletlerinin ya da özel amaçlı makinelerin üretimi de girişimcilerin yoğun şekilde faaliyet gösterdiği diğer alanlar.

2000-2012 yıllan arasında tescil talep eden patent ve faydalı model başvuru sahiplerinin sayısı bütün dünyanın ekonomik krizle uğraştığı 2008 yılı hariç her geçen yıl bir önceki yıla göre artış gösteriyor. Özellikle bireysel anlamda yapılan patent ve faydalı model başvuru sahiplerinin sayısının, fırmalann yaptığı patent ve faydalı model başvuru sahiplerinin sayısına yaklaşmasının inovasyona ve sınai mülkiyete dayalı girişimciliğin artığını ortaya koyduğu ifade ediliyor.

Tıbbi cihazlar başı çekiyor

KOBİ’ler için patent, marka ve endüstriyel tasarım korumaları önemli bir rekabet avantajı sağladığını söyleyen TPE Başkanı Prof. Dr. Habip Asan, Türkiye’de son yıllarda gerek işletmelerde teknoloji farkındalığının artması gerekse teknoloji yatırımlarına yönelik devlet teşviklerinin çeşitlenmesi ve artmasının pek çok işletmede Ar-Ge departmanlarının kurulmasını ve sınaî mülkiyet stratejilerinin oluşturulmasını sağladığını söylüyor. Bu bağlamda işletmelerin geliştirdikleri teknolojiyi korumayı ya da mevcut patentleri satın almayı stratejik bir adım olarak görmeye başladıklarını ifade eden Asan, şöyle devam ediyor:

“Avrupa Patent Ofisi (EPO) verilerine göre, Avrupa’da en fazla patent başvurusu sırasıyla tıbbi cihazlar sektörü, elektrikli makineler, aygıtlar ve enerji sektörü ve bilgisayar teknolojileri sektöründe yapılıyor. Avrupa bölgesinde şirketler, çoğunlukla Avrupa patenti alınmasını sağlayan bölgesel anlaşma kapsamında Avrupa Patent Ofisi’ne (EPO) başvuruda bulunuyor. Ayrıca uluslararası başvuru yolu ile Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı’na (WIPO) başvuru yapabiliyorlar. Aynı şeklinde ülkemizde faaliyet gösteren şirketler de hem Avrupa Patent Ofisine hem de WIPO’ya doğrudan veya Enstitümüz aracılığıyla başvuru yapabilirler.”

Bilişim teknolojisinde artış var

Markiz Patent Genel Müdürü Orhan Eriman da Türkiye’de daha çok makine, elektronik ve aparatlar (metal veya metal olmayan ev aletleri, iş aletleri, yardımcı malzemeler) alanında patent başvurularının yapıldığına dikkat çekiyor.

Yurt dışında ise özellikle bilişim teknolojilerinde başvuru olduğunu ifade eden Eriman, “Son yıllarda özellikle yenilikçi girişimlerde bilişim teknolojilerinde patent başvurusu sayısı artıyor. Bu da yeni neslin patent konusunda daha bilinçli olduğunu gösteriyor” diyor. Eriman, Euro Bölgesi’ndeki patentlerin ağırlıklı olarak bilişim, elektronik, kimya ve makine grubunda olduğunu ifade ediyor.

Destek Patent Yönetim Kurulu Başkanı Kemal Yamankaradeniz, Türkiye’de en çok patent başvurusunun büyük çoğunluğunu yurtdışı firmaların yaptığı ilaç patentler başvuruları oluşturduğunu ifade ediyor. Türk firmalarının yaptıkları müracaatlarda ise beyaz eşya, mobilya ve kapı pencere sistemleri sıralaması ilk üç sektörü oluşturuyor. Türk firmalarının yaptıkları müracaatlara bakıldığında henüz yüksek teknoloji ürünlerinin müracaat sayılarının çok az olduğu görüldüğünü belirten Yamankaradeniz, “Üretim yapan girişimciler yazılım, ilaç, biyomedikal gibi dünyanın önde gelen katma değeri yüksek teknoloji ürün gruplarında gerilerde kaldığı aşikar. 2023 hedefleri göz önüne alındığında dünyadaki gelişmiş ülkeler için birinci kalem olarak göze çarpan bu üç ileri teknoloji ürünlerinin üzerinde daha fazla durulmalı hatta teşvikler de bu ürünler üzerinde yoğunlaştırılmalı” diyor.

3 bin TL’lik destek

Pazara sunulan yenilikçi tasarımların ardındaki itici gücü sıklıkla KOBI’lerin oluşturduğuna dikkat çeken Habip Asan, birçok KOBI’nin sınai mülkiyet sisteminin sağlayabileceği korumanın yeterince farkında olmadığının da altını çiziyor. KOBI’lerin önemli çoğunluğunun fikri mülkiyetin pahalı, karmaşık ve riskli olduğunu düşündüğünü ifade eden Asan, şöyle devam ediyor:

“KOBİ’ler fikri mülkiyetin yaratacağı parayı ve fırsatları göz ardı eder. KOBİ’lerin yüzde 90’ı ortaya çıkartılan yeniliklerin taklit edilme riskinin olduğunun farkında ancak KOBI’lerin bu hakların etkin korunmadığına ilişkin yanlış bir kanıya sahipler. Birçok başvuru sahibi gibi KOBI’ler de patent başvurularının oldukça masraflı olduğu konusunda yanlış bir kanaate sahip. Oysaki TÜBİTAK, ulusal ve uluslararası patent başvuru masraflarının karşılanması için patent başvurusu yapanlara 3 bin TL geri ödemesiz destek veriyor. Böylece başvuru sahipleri sadece başvuru ücreti olan 25 TL’yi ödeyerek, hiçbir masraf yapmadan patent belgesine sahip olabiliyor. Söz konusu destekten gerçek kişiler bir yıl içerisinde beş adet, tüzel kişiler ise 20 adet patent destek başvurusundan yararlanabiliyor. ”

Adım adım patent başvuru süreci

•    Buluşların patentlenebilmesi için bazı kriterlere sahip olması gerekiyor. Bu kriterler, buluşun yeni olması, tekniğin bilinen durumunu aşması ve sanayiye uygulanabilir olması. Yapılan kapsamlı araştırma ve incelemeler neticesinde bu üç kriteri sağlayan buluşlara patent veriliyor.

•    Türk Patent Enstitüsü (TPE) buluş sahiplerine patent başvurusunda bulunmadan önce, başvuru yapılacak konuda bir ön araştırma yapmalarını öneriyor. Böylece, aynı konuda bir başvuru olup olmadığı veya ne tür başvurular yapıldığı öğrenilebiliyor. Araştırma, www.tpe.gov.tr üzerinden ücretsiz olarak yapılabiliyor.

•    TPE’ye yapılacak bir patent başvurusunda internet sayfasından temin edilebilecek başvuru formu, buluşu kısaca anlatan özet, buluşun ayrıntılı olarak anlatıldığı tarifname, buluşun korunması istenen teknik özelliklerinin ifade edildiği istemler bulunmalı.

•    Belgeler TPE’ye teslim edildikten sonra tescil süreci başlıyor. Bu aşamadan sonra patent başvuruları için araştırma ve inceleme aşamaları bulunuyor. Patent koruması üçüncü kişileri de doğrudan ilgilendirdiğinden başvurular belirli bir sürenin sonunda yayınlanıyor.

•    Patent başvurusu 2,5 – 3 yıl kadar süren bir süreç. Bu süreç içinde TPE’ye başvurusu yapılan buluşun dünya çapında yenilik yapacağının araştırılması ve incelemesi gerçekleştiriliyor. Altı ay yayında kalan başvurular üçüncü şahısların itirazına açılıyor.

•    Başvuru sahiplerine yapmış oldukları her bir patent başvurusu için bir başvuru numarası veriliyor. Patent başvurusu yayınlandıktan sonra, başvuru sahipleri elektronik olarak internet üzerinden başvurularıyla ilgili bütün işlemleri takip edebiliyor.

Bulu; yap, kirala ya da sat

Türkiye’nin Avrupa Patent Anlaşması’na 2000 yılında imza attığını söyleyen Eriman, bu anlaşma ile Türkiye’den Avrupa Patent Anlaşması’na üye ülkelerde (38 ülke) başvuru yapmak isterse, birinde veya hepsinde, teker teker başvuru yapmasına gerek kalmadığını belirtiyor. Avrupa patentine başvurulursa ve sonra ilgili ülkelerde patent ile ilgili bildirimlerde bulunursa ilgili ülkelerde koruma elde ediyor. Eriman, bunun normal başvurudan çok daha ucuz ve kolay bir işlem olduğuna dikkat çekiyor. Aynı şekilde başka üye ülkeden Türkiye’nin de korumaya dahil edilmesi istenirse Avrupa Patent Anlaşması sayesinde Türkiye’de de otomatik olarak koruma alıyor. Eriman şu bilgileri veriyor:

“Avrupa patenti toplu bir koruma elde ettiğinden dolayı normal patentten çok daha pahalı, Türkiye’de bir patent için ortalama 4 bin lira vekillik ücreti, bin 500 ile 5 bin lira araştırma ve inceleme ücretleri harcanabilir. Bu harcamalar ilk başvuruda değil, toplam süreç içinde gerçekleşir. Ancak Avrupa patenti 12 bin Euro’dan başlar ve ülke sayısı arttıkça 50 bin Euro’ya kadar yükselebilir. Bu nedenle 2011 yılında Türkiye’deki patent başvuru sayısı 3 bin 962 adet iken Avrupa patent sayısı 82 ile sınırlı kaldı. Başta üniversitede yapılan buluşlar olmak üzere, tüm patente konu olan amatör veya profesyonel buluşlar patent başvurusundan sonra satışa çıkanlabilir veya kiralanabilir. Teknoloji transferi denilen bu olayla özellikle Amerikan üniversiteleri yaptıkları projelerde büyük gelirler elde ettiler.”

İlgi yetersiz

Avrupa patent müracaatı yapmış ve belge almış birçok yabancı firma patentlerini satma veya lisans yoluyla kullandırma sayesinde milyonlarca Euro para kazandıklarını söyleyen Yamankaradeniz, Türkiye’den ise Avrupa patent başvurusu yapılan başvuru sayısının oldukça az olduğuna dikkat çekiyor. 2011 yılında yapılan patent başvuru sayısının sadece 714 olduğunu ifade eden Yamankaradeniz, şu bilgileri veriyor:

“Bu rakam Avrupa patentine 2011 yılında yapılan toplam 244 bin 437 başvurunun binde 3’ü kadar. Dolayısıyla Türk firmalarının Avrupa patent başvurusu sayılan oldukça yetersiz durumda. Avrupa patente en çok başvuru yapdan sektörler, biyomedikal, yazılım ve enerji sektörü olarak göze çarpıyor. Firmalar Avrupa patent başvurusunu kendileri direkt de yapabilirler. Ancak Avrupa patent sistemine hakim, süreçleri iyi takip edip yönetebilecek bir vekil aracılığıyla yapmalan belge alma ihtimallerini yükseltecek.”

“TÜBİTAK teşvikleri olumlu”

Türk sanayisinin artık tasarım ve inovasyonun öneminin farkında olduğunu söylüyor ve büyük üreticilerin tasanmı ürün geliştirme süreçlerinin içerisine, geçtiğimiz son 10 sene içerisinde başanlı bir şekilde entegre ettiklerine dikkat çekiyor. Ufak ölçekli sanayicilerin ise tasanma hala bir miktar şüpheli yaklaştıklarını belirten Mordağ, şöyle devam ediyor:

“KOBİ’lerin patent başvuru sayıları ülkemizde telif hakları konusundaki yaklaşımın pozitif olduğunu gösteriyor. Ancak Türkiye’den yurtdışma yapılan patent başvurularında KOBI’lerin maliyetler ve patent danışmanlık firmalarının yurt dışı başvurulan için talep ettiği ücretler sebebiyle çekimser kaldığını görüyoruz. Bu sebeple TÜBİTAK’ın yurt dışı patent başvurularında sunduğu teşviklerin çok olumlu olduğunu söyleyebiliriz.”

Yeterli kaynak ayrılmıyor

Doruk Patent’in sahibi Banş Bozkurt da Euro bölgesinde 2012 yılında en fazla patent başvurusu yapdan sektörlerin kozmetik, nbbi ürünler ile elektronik sektörünün ağırlığının devam ettiğini ifade ediyor. Bunun yanı sıra elektrikli ev aletleri ve mobilya sektöründe de patent de başvurularının arttığını belirten Bozkurt, “Türkiye’de KOBİ’ler geçtiğimiz yıllara oranla daha çok patent başvurusunda bulunuyor. Nedeni ise devletin projelere ilişkin verdiği teşvikler. Verilen bu teşvikler firmalan buluş yapmaya yönelterek patent almaya yönlendiriyor” diyor.

Ankara Patent Genel Müdürü Kaan Dericioğlu da Türkiye’deki işletmelerin yüzde 99’unun KOBI olduğu gerçeği göz önüne alındığında, bu yapıdaki işletmelerin için faydalı model korumasının patente göre daha ekonomik olduğunu kaydediyor ve şöyle devam ediyor:

“ KOBİ’ler için mevcut sistemdeki faydalı model koruması en ideal yöntemdir denilebilir. Ancak, Ar-Ge veya Ür-Ge faaliyeti için yeterince kaynak aynlamaması buluş sayısının azlığına yol açıyor. Yeni düzenlenen teşviklerle bu konuda zamanla aşama gözlenebilir.”

Burcu Tuvay / Ekonomist

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir